CES 2026: brailleprinters, LEGO Smart Brick & meer highlights

CES is een beurs die al meer dan 50 jaar bestaat en sinds 1998 plaatsvindt in Las Vegas in de maand januari. Het is een van de grootste en misschien wel de breedste Tech beurs ter wereld, met dit jaar zo‘n 150.000 bezoekers. De exposanten op de beurs komen uit zeer verschillende sectoren: tv en audio, koelkasten, health- en wellness-apparaten, smart city-oplossingen, auto’s en zelfs tractoren en graafmachines.

Het risico is dat de beurs een soort Zwitsers zakmes wordt. De analogie is dat zo’n zakmes allerlei functionaliteiten heeft, zoals een mes en een schroevendraaier, maar als je dan echt een kast in elkaar wil zetten toch een normale schroevendraaier pakt. Het is geen automobielshow, CES, maar er staan wel automobielfabrikanten. Er zijn leveranciers van smartphones, maar het is geen Mobile World Congress.

Toch is dit ook wel de charme van CES. Het ene moment sta je bij een enorme Combine Harvester en het andere moment kijk je naar een innovatie van Lego. Van groot tot klein dus.

Is het allemaal echt nieuw?

Is het ook allemaal echt vernieuwend wat je daar ziet? Veel van wat wordt getoond is incrementeel. Een verbeterde versie ten opzichte van het vorige jaar. Het voorbeeld wat ik altijd noem, en ik heb dit ook dit jaar weer gehoord, is bijvoorbeeld bij een monitor dat ‘het zwart nog zwarter is en de kleuren nog helderder’.

In dit artikel lees je wat mij betreft de opvallendste zaken van CES. Het opvallende is dat het echt een verschil kan maken, zoals de brailleprinter en het onderzoek van Dassault naar de Virtual Twin van het hart. Of dat het een impact maakt in de toekomst, zoals menselijke robots of, en dat is natuurlijk ook interessant dat je verbaasd bent zoals bij de auto van Faraday, je voor 100 dollar drie fictieboeken laat schrijven in 24 uur.

LEGO Smart Brick

Spelen is belangrijk voor kinderen. Een bedrijf dat dit heel goed snapt, is LEGO. LEGO toonde op CES de LEGO Smart Brick. Een Smart Brick lijkt op een normaal lego steentje, maar is dat niet.

De Smart Brick in een zogenaamde 2×4, wat aangeeft hoeveel van die nopjes aan de bovenkant er zitten. Het steentje zit vol met elektronica. Je moet dan denken aan geluid, licht en bijvoorbeeld afstand tot andere slimme objecten.

Waar het op neerkomt, is dat dit een hele nieuwe dimensie gaat geven aan het speelplezier met LEGO. Een smart Brick kan bijvoorbeeld gekoppeld worden aan een smart tag en die tag die bepaalt wat de Brick op dat moment gaat doen.

Tijdens de persconferentie liet LEGO een video zien waarop een Smart Brick te zien was die op een vliegtuigje van LEGO was gezet, een heel simpel voorbeeld. Op het moment dat ze daarmee begonnen te spelen, ging het vliegtuigje (eigenlijk de Brick) geluiden maken inclusief een noodsignaal op het moment dat het ondersteboven aan het vliegen was.

Wat maakt de LEGO Smart Brick nou anders dan bijvoorbeeld LEGO Boost of Mindstorms? Boost en Mindstorm waren meer robotica-platformen waarbij er geprogrammeerd moest worden. Smartbricks is daarentegen te gebruiken zonder programmeren, de steentjes en tags reageren op elkaar. Smart Bricks zijn zeer geschikt voor kinderen, volwassenen vinden het ook euk. Je hoeft niet eens zelf de geluiden meer te maken bij het spelen.

Dit is een hele mooie uitbreiding van LEGO en dit gaat eigenlijk ook weer een nieuwe dimensie geven aan het spelen en aan het spelplezier.

De eerste sets die met deze Smart Bricks worden uitgevoerd zijn drie sets van Star Wars. Vanaf 1 maart te koop, prijzen vanaf 59,95 euro en voorlopig alleen verkrijgbaar in de Verenigde Staten, Verenigd Koninkrijk, Frankrijk, Duitsland, Polen en Australië.

Robots en AI

Hebben we de laatste tijd al niet voldoende gehoord over AI? Misschien wel (en we moeten het er ook over blijven hebben), maar het is interessant om ook te kijken naar de combinatie van een Robot en AI. Ik bedoel niet dit geweldige filmpje van de SPOT Robot van Hyundai Motor Group (HMG) van de persconference van CES. He? Hyundai is toch een automerk? Ja, dat is zeker zo, maar de HMG waar Hyundai en Kia toe behoren is al een aantal jaar de eigenaar van Boston Dynamics. Boston Dynamics is de pionier op het gebied van robots en ze hebben de afgelopen jaren veel van hun kunstjes laten zien, inclusief backflippende robots. Dit kun je hier ook zien, in dit stukje met SPOT robots.

Maar behalve de gave filmpjes zie je dat ‘de robots’ eraan komen. Nee, dit is niet bedoeld als een alarmerend bericht, want de robots zijn er niet om onze beschaving uit te roeien. Ze gaan er wel voor zorgen dat bepaalde dingen veranderen, zoals het overnemen van bepaalde taken. Lees dit stuk van Mc Kinsey& Company maar eens. Ook wordt er natuurlijk nog voldoende onderzoek gedaan, zoals bij de Hogeschool van Amsterdam.

Er zijn meerdere redenen om in te zetten op robotisering, zoals de beschikbaarheid van (gekwalificeerde) mensen, de kosten van mensen en het feit dat er voor sommige functies weinig animo is vanwege zwaar, gevaarlijk of saai werk. Op deze punten zie je dat robots in de toekomst een rol kunnen spelen.

Robots zijn er trouwens in vele vormen. Van de robot die thuis de vloer zuigt en dweilt, tot de op mensen lijkende variant. Die laatste gaan de komende jaren ook in de industrie steeds meer gebruikt worden, zo is de verwachting. Op CES liet Hyundai liet de Atlas robot zien. Dit is een robot die in de komende jaren in bijvoorbeeld de automobielfabrieken van HYUNDAI te werk gaan. De hele eerste serie die wordt gemaakt, gaat naar de automobiel tak van HMG. De robot kan zelfs, als een van de batterijen bijna leeg is, naar het oplaadstation lopen en de lege batterij omwisselen voor nieuwe.

Wat kan de robot dan doen in de fabriek? Dat is een goede vraag, maar dat er veel kan als de robot goed getraind wordt dat is zeker. Het werk in een fabriek, in de assemblage of bij de lopende band, is natuurlijk redelijk goed in kaart te brengen.

Las robots lassen al jaren in de automobielindustrie de carrosserie en dat kan, want het aantal vrijheidsgraden is beperkt! De auto komt aan op een lopende band, de las moet altijd op dezelfde plek en met dezelfde kwaliteit. Herhaling en kwaliteit is waar een robot heel goed in is.

Practice makes perfect

Het is anders als de robot niet voldoende getraind is of wanneer het probleem meer vrijheden heeft. Een voorbeeld zie je in het filmpje hieronder:

Een bak met was om te sorteren is nooit hetzelfde. De robot kan een stuk witte was pakken maar moet zich toch positioneren waar het kledingstuk ligt en ook het ‘fingerspitzen gefuhl’ is belangrijk. Je wil één stuk kleding pakken en niet meerdere tegelijk. Ook de samenwerking tussen twee handen is van belang als er meerdere bakken zijn.

Trainingen, fijne motoriek en goede camera’s zijn daarbij belangrijk. Hoe minder scherp omlijnd de taak is, des te moeilijker is het voor een robot en des te beter moet de training zijn.

Het is ook zo dat we er nog niet zijn. Het filmpje laat een robot zien die de was aan het uitzoeken is en dan blijkt dat er toch nog wel het een en ander aan werk nodig is. Misschien zelfs dat de robot naar twee handen moet of eerst de kledingstukken uit elkaar moet schuiven.

Als we vasthouden aan een menselijke vorm, met twee armen, is dat dan de optimale vorm in alle gevallen? Drie armen kan sneller werken dan twee, dus in bepaalde gevallen is een menselijke vorm minder optimaal. Aan de andere kant, het is wel een veelzijdige vorm, de menselijke vorm. En het helpt ook in de acceptatie ervan wanneer robots en mensen samen werken.

Zorgen om je baan

Moet je je zorgen maken om je baan? Dat hangt er vanaf wat je doet. Op heel korte termijn niet, en nu is de robot nog een aanvulling op de mens, maar dat het gaat komen daar twijfel ik absoluut niet aan. In sommige gebouwen, zoals in het AFAS dotNL-gebouw, rijden schoonmaakrobots de hele dag rond. Dit heeft impact op het aantal schoonmakers die een bedrijf nodig heeft.

In het algemeen kun je zeggen dat voor de meeste beroepen, robots en/of AI, echt een verandering gaan bewerkstellen. Is dat ten positieve of ten negatieve? Als een robot in staat is om saai, gevaarlijk of zwaar werk uit te voeren, is dat misschien wel prettig. Als dat betekent dat je je baan kwijt raakt, dan is dat wel een probleem. Het kan natuurlijk ook zo zijn dat je nadere dingen kunt doen, die mogelijk minder saai of zwaar zijn. Een mooi voorbeeld is deze video van een stratenmaakrobot bij Bouwend Nederland.

Verkorten van Clinical Trials bij de ontwikkeling van nieuwe medicatie

Health en wellness is al jaren een belangrijk onderdeel van CES. In de vorm van apparaten, maar ook in de vorm van software en dan specifiek de Virtual Twin-technologie.

Ik sprak met Dr. Steve Levine, een onderzoeker van Dassault Systemes, en ze hebben met een hele grote groep onderzoekers, wetenschappers, artsen en ziekenhuizen een digitale kopie (Virtual Twin) gemaakt van het hart.

Wat zij hier onder andere mee kunnen doen, is bijvoorbeeld als er een operatie moet worden gedaan het eerst op de digitale kopie proberen voordat ze het in het echt gaan doen. Dit is speciaal voor moeilijke operaties. Er is een Virtual Twin van het hart maar ook van het brein.

Het grote nieuws: ze hebben nu ook toestemming om bij de ontwikkelingen van nieuwe medicijnen of apparaten in het medische domein van cardiologie de tests die behoren bij het ontwikkelen van medicijnen én de toelating door de FDA (de z.g. clinical trials onder toezicht van de Amerikaanse Food and Dtrug Admninistration), voor een gedeelte op mensen en op digitale modellen te doen om te kijken of de medicijnen werken. Tot nu toe moest altijd in meerdere rondes op mensen nieuwe medicatie worden getest.

Door gebruik te maken van digitale modellen, kunnen ze naar eigen zeggen de tijd die het kost om een medicijn te ontwikkelen met de helft verminderen van 10 naar 5 jaar. Tevens kunnen ze met de digitale modellen een grotere patiëntpopulatie meenemen (leeftijd bijvoorbeeld).

Ook zijn ze bezig met het onderzoek naar Alzheimer, een van de grootste aandoeningen van deze tijd. Alzheimer manifesteert zich in de hersenen maar het begint ergens anders. HEt doel is om vroegtijdig te ontdekken dat Alzheimer zich ontwikkelt en om vervolgens het proces te vertragen of te stoppen. In de video legt Dr. Steve Levine het uit:

Brailleprinter

Waar ik ook erg van onder de indruk was, is de brailleprinter van de Koreaanse startup Mangoslab. Wat zij gedaan hebben, is een printer ontwikkelen die werkt met een app waarbij je eigenlijk alleen nog maar hoeft in te spreken welk woord je in braille uitgeprint wil hebben. Vervolgens druk je op de knop en dan krijg je een braillelabel die je bijvoorbeeld op een potje, een deur, een kastje of iets anders kunt plakken.

In Nederland hebben naar schatting zo’n 300.000 mensen een visuele beperking, waarvan er ongeveer 50.000 blind zijn. Met zo’n printer kan bijvoorbeeld een zorgverlener in hun instelling, of bijvoorbeeld van de thuiszorg, ervoor zorgen dat iemand in zijn eigen huis gelabelde objecten kan krijgen, zodat ze zoveel mogelijk zelfstandig kunnen leven. Hoe makkelijk het is, is te zien in de video hieronder. Vanuit Visio weet ik dat er interesse is voor deze applicatie die mensen met een visuele beperking zou kunnen helpen.

AI lijkt een grote enabler te kunnen worden voor deze groep, omdat beeldherkenning een van de standaard functies is waar AI goed in is (mits goed getraind). Apps kunnen een beeld interpreteren, bijvoorbeeld een foto van een trui, en bepalen welke kleur deze trui is. Iets waarvoor je vroeger bijvoorbeeld de Be My Eyes-app voor nodig had, of natuurlijk iemand die helpt. De Be My Eyes-app gebruiken vrijwilligers om vragen van mensen met een visuele beperking te beantwoorden, zoals de vraag: welke kleur is deze trui?

 

Faraday X1 Pro

Maar er zijn ook bizarre dingen die je ieder jaar tegenkomt waarvan je denkt: waarom? 

Het Amerikaanse merk FARADAY Future liet een auto zien met aan de voorkant een 55 inch tv die zelfs tijdens het rijden beelden kan laten zien. Dat kan een video zijn of zelfs een uitzending van een tv-programma. Volgens de woordvoerder die ik sprak, was dat geen enkel probleem en kwam het eigenlijk neer op dat je een aantal dingen niet mag doen. Denk bijvoorbeeld aan iets op de grille laten zien wat aangeeft dat je politie of hulpdiensten bent. Een video die draait is geen probleem. Het is de eigen verantwoordelijkheid van het individu.

Je kunt je natuurlijk voorstellen wat er gebeurt op het moment dat iemand achter jou rijdt met een 55 inch tv met bewegende beelden. Wat doe je dan? Je kijkt in je achteruitkijkspiegel en je knalt vervolgens tegen de voorganger.

Iedereen die ik sprak in Las Vegas zei: waarom doe je dit? De Amerikanen hebben wel een favoriete bezigheid en dat heet: een tailgate party, Je zou in theorie met zo’n grote tv in de grille van je auto een wedstrijd kunnen kijken in de buitenlucht met een drankje erbij. De auto die werd getoond, was ongeveer 90% af en de prijs zal ergens tussen de 80.000 en 100.000 euro gaan liggen. Misschien dat de grille nog wel sneuvelt in het definitieve ontwerp.

Is dit toegestaan in Nederland?

Om daar achter te komen, heb ik contact gezocht met RDW. Ik kopieer het antwoord in dit stuk en het wordt duidelijk: de kans is vrijwel 0 procent!

RDW’s antwoord is dat het juridisch zeer onaannemelijk is dat een voertuig met een dergelijk scherm in de grille, in Nederland of de EU, een reguliere type goedkeuring of individuele toelating kan krijgen, ongeacht de vraag wat er concreet op dat scherm wordt afgespeeld.

In Europa en Nederland is een groot display in de grille juridisch vooral een toelatingsvraag, geen gebruiksvraag. Dat wil zeggen dat het niet gaat om wat je laat zien, maar om het feit dat het gewoon niet mag.

Drie fictieboeken in 24 uur schrijven met AI

Een ander, ook redelijk bizar voorbeeld, is Write3BooksIn24Hours. Wat deze dienst doet door middel van een generatief AI-model wat erachter zit, is op basis van wat jij het vertelt of wat jij intypt op de website, schrijft deze dienst een trilogie op basis van de ideeën, het plot en de karakters die jij hebt bedacht.

Binnen 24 uur komen daar drie enorm dikke pillen van boeken uit zoals je kunt zien op de foto hieronder:Maar is dit een prestatie of wordt hier een soort AI-bagger gedeeld? Ik vertelde dit aan een goede vriendin die bijna haar eerste fictieboek in de Verenigde Staten heeft uitgebracht en haar antwoord was: ”Dit is gewoon bagger”.

De Auteursbond is er ook heel duidelijk in. Hoe duidelijk? Nou bijvoorbeeld uit de e-mailhandtekening: AI is jatwerk. De persvoorlichtster schreef me het volgende terug:

Drie boeken in 24 uur, dat moet formulewerk zijn. AI denkt en schrijft niet, maar stelt samen en volgt altijd bestaande patronen, terwijl literatuur gaat over originaliteit.

Is een formule slecht?

Dit is mogelijk, omdat sommige boeken een formule of structuur hebben. Een mooi voorbeeld, maar dan uit de filmwereld: de romantische kerstfilms die we de afgelopen maand december hebben gezien op tv.

Er zit altijd een bepaalde structuur in: een (jonge) vrouw, vrijgezel gaat terug naar een locatie waar ze bekend mee is of is opgegroeid en komt daar iemand tegen (een oude liefde of een nieuwe liefde) en ze groeien naar elkaar toe om uiteindelijk samen verder te gaan.

Geen Oscar-winnende films, maar wel een genre waar vraag naar is (vooral tijdens de kerstperiode). De Bouquet-reeks is eigenlijk op de zelfde leest geschoeid.

Maar dat is een genre films en boeken die ik hier beschrijf. AI werkt op basis van datgene wat het kent en baseert de keuzes op waarschijnlijkheid. Het zal dus altijd iets maken wat lijkt op wat er al is. Al voed je met alle boeken die er bestaan en op dit moment komt er dus altijd iets uit wat gebaseerd is op iets wat er al is.

De reactie van de auteurs bond gaat verder:

Een boek schrijven kost tijd, lezen ook. Waarom zou je werk willen lezen van iemand die niet de moeite heeft genomen om het te schrijven?

Als je niet weet dat dit AI is, hoe zou je een dergelijk boek dan waarderen? Generatieve AI werkt altijd op bestaande formules en modellen, dus een briljant boek is niet zeer waarschijnlijk. Maar, dat zijn de Hallmark Kerstfilms ook niet!

Een ander punt is dat van de gebruikte bronnen om het model te trainen. Is er bij het trainen van het model gebruik gemaakt van bronnen met copyright? The New York Times heeft een rechtzaak aangespannen over het gebruik van haar content door een AI startup genaamd Perplexity. Zo zijn er ongeveer 40 rechtzaken in de Verenigde Staten over het gebruik van bronnen. Ook op de site van de auteursbond vind je artikelen hierover. Onder andere over de Anthropic class action suit waarbij Anthropic 1,5 miljard betaald aan rechthebbenden. Het kan niet zo zijn dat AI getraind wordt zonder daar de rechthebbenden voor te compenseren.

Maar, wie schrijft er eigenlijk? Kan er worden gezegd dat ik met het invullen van de parameters van boeken dat het ‘werk van mij is’?  Op dit moment is er nog veel onduidelijk over het auteursrecht als het gaat AI-gegenereerd werk. Volgens de auteursbond kan een computer in ieder geval geen auteursrecht claimen. Wie toch met dit soort programma’s aan de slag wil, doet er daarom goed aan de kleine lettertjes te lezen.

AI maakt je geen schrijver

Maar misschien moet je dit aan je voorbij laten gaan, want dit maakt je geen schrijver – echt niet! Koop van die 100 euro echte boeken én krijg een inkijkje in de belevingswereld van een medemens.

Aan de andere kant ben ik geen fictie liefhebber en kan de kwaliteit niet beoordelen. Ben je benieuwd naar de output? Er staan 27 volledige boeken in PDF-formaat op de site van de leverancier, dus kijk gerust ook zelf!

Het beste van …

Als je kijkt naar alles wat er te zien is op CES, dan is dit echt een breed aanbod van het briljante naar het bizarre, en heel veel ertussenin. Er wordt vaak gevraagd: wat is nou het mooiste wat je gezien hebt? Hoewel ik echt fan ben van gadgets (en van LEGO) zit dit ‘m voor mij in de toepassingen, zoals de brailleprinter die mensen met een visuele beperking kan helpen om zelfstandiger te leven. Ook het onderzoek van Dassault Systemes, waarmee sneller medicijnen kunnen worden ontwikkeld, is zeer waardevol. Hiermee help je echt iemand.

Op naar CES 2027.